به گزارش روابط عمومی دانشکدگان، دکتر پدرام عطارد، استاد گروه جنگلداری دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران و متخصص مطالعات اقلیم، در نشست تخصصی هفته محیط‌زیست که در دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران در کرج برگزار شد، به تشریح ابعاد مختلف تغییر اقلیم، روند افزایش دما، وضعیت بارش، منابع آب و چالش‌های حفاظت از پوشش‌های جنگلی کشور پرداخت.

تغییر اقلیم؛ بزرگ‌ترین چالش زیست‌محیطی جهان

دکتر عطارد با بیان اینکه تغییر اقلیم یکی از مهم‌ترین و پیچیده‌ترین چالش‌های محیط‌زیستی جهان است، اظهار کرد: اگر تغییر اقلیم مهم‌ترین مسئله محیط‌زیستی جهان نباشد، بدون تردید یکی از بزرگ‌ترین چالش‌هایی است که امروز تمامی کشورهای دنیا با آن مواجه هستند.

وی افزود: برخلاف برخی مسائل محیط‌زیستی که ابعاد محلی یا منطقه‌ای دارند، تغییر اقلیم پدیده‌ای جهانی است و حتی کشورهای توسعه‌یافته نیز با پیامدهای آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

تشدید اثر گلخانه‌ای؛ عامل اصلی گرمایش زمین

این استاد دانشگاه با اشاره به منشأ تغییرات اقلیمی گفت: پدیده طبیعی اثر گلخانه‌ای باعث شده است دمای زمین در محدوده‌ای قرار گیرد که امکان حیات فراهم باشد، اما فعالیت‌های انسانی و مصرف گسترده سوخت‌های فسیلی موجب تشدید این پدیده شده است.

وی افزود: افزایش غلظت گازهای گلخانه‌ای سبب شده گرمای بیشتری در جو زمین حبس شود و روند گرمایش جهانی شتاب بگیرد؛ روندی که در نهایت به تغییر الگوهای اقلیمی در نقاط مختلف جهان منجر شده است.

دکتر عطارد تصریح کرد: در نتیجه این تغییرات، بسیاری از مناطق نیمه‌خشک به مناطق خشک و برخی مناطق نیمه‌مرطوب به مناطق مرطوب تبدیل شده‌اند و الگوهای اقلیمی گذشته در حال دگرگونی هستند.

افزایش دمای ایران دو برابر متوسط جهانی

عضو هیئت علمی دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران با استناد به داده‌های هواشناسی کشور اظهار کرد: بررسی‌ها نشان می‌دهد از سال ۱۳۶۶ تا ۱۳۹۶ میانگین دمای ایران حدود ۱.۳ درجه سانتی‌گراد افزایش یافته است.

وی افزود: این میزان افزایش دما تقریباً دو برابر متوسط جهانی در همین بازه زمانی محسوب می‌شود و روند گرمایش همچنان ادامه دارد.

دکتر عطارد خاطرنشان کرد: به طور متوسط سالانه حدود ۰.۰۴ درجه سانتی‌گراد و در هر دهه حدود ۰.۴ درجه سانتی‌گراد به دمای کشور افزوده شده است.

وی افزود: حدود ۷۰ درصد ایستگاه‌های هواشناسی کشور روند افزایشی دما را نشان می‌دهند که بیانگر گستردگی این پدیده در سطح کشور است.

تنها ۲۰ درصد مناطق کشور روند کاهش بارش دارند

این متخصص مطالعات اقلیم با اشاره به وضعیت بارش‌ها در کشور گفت: برخلاف تصور عمومی که کاهش بارش را پدیده‌ای فراگیر در سراسر کشور می‌داند، داده‌های هواشناسی نشان می‌دهد تنها حدود ۲۰ درصد ایستگاه‌های کشور روند کاهشی بارش را ثبت کرده‌اند.

وی تأکید کرد: بنابراین مسئله اصلی کشور صرفاً کاهش بارندگی نیست، بلکه افزایش دما و پیامدهای ناشی از آن نقش مهم‌تری در تشدید بحران‌های محیط‌زیستی و منابع آب ایفا می‌کند.

افزایش سرعت باد و تشدید فشار بر منابع آب

دکتر عطارد با اشاره به پیامدهای افزایش دما بر سایر مؤلفه‌های اقلیمی اظهار کرد: با افزایش دما، سرعت باد نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد.

وی افزود: در فاصله سال‌های ۱۳۶۶ تا ۱۳۹۶ سرعت باد در کشور به طور متوسط حدود یک متر بر ثانیه افزایش یافته است.

این استاد دانشگاه ادامه داد: افزایش سرعت باد بر بسیاری از پارامترهای محیطی از جمله تبخیر و تعرق گیاهان و میزان تبخیر از سطح آب‌های آزاد تأثیر می‌گذارد.

وی خاطرنشان کرد: در نتیجه این شرایط، دسترسی به منابع آب محدودتر شده و فشار بیشتری بر ذخایر آبی کشور وارد می‌شود. 

ایران؛ کشوری خشک با محدودیت‌های طبیعی

دکتر عطارد با اشاره به ویژگی‌های اقلیمی ایران گفت: ایران هجدهمین کشور جهان از نظر وسعت و همچنین هجدهمین کشور از نظر جمعیت است.

وی افزود: میانگین بارندگی سالانه کشور حدود ۲۳۰ تا ۲۴۰ میلی‌متر است و از این نظر ایران در رتبه ۱۶۳ جهان قرار دارد.

این عضو هیئت علمی دانشگاه تهران تصریح کرد: در میان حدود ۲۰۰ کشور جهان، ایران جزو کشورهای انتهایی از نظر میزان بارندگی محسوب می‌شود.

وی افزود: حتی بسیاری از کشورهای همسایه با وجود وسعت و جمعیت کمتر، به طور متوسط بین ۳۵۰ تا ۴۰۰ میلی‌متر بارندگی سالانه دریافت می‌کنند.

ایران حتی بدون تغییر اقلیم نیز کشوری خشک بود

دکتر عطارد تأکید کرد: نباید تصور کنیم اگر تغییر اقلیم رخ نمی‌داد، ایران کشوری سرسبز و پرآب بود.

وی گفت: ایران از ابتدا نیز کشوری با اقلیم خشک بوده و محدودیت منابع آب بخشی از ویژگی طبیعی سرزمین ما محسوب می‌شود.

این استاد دانشگاه افزود: فشار بر منابع طبیعی، چرای بی‌رویه، تخریب پوشش گیاهی، بهره‌برداری‌های ناپایدار و مداخلات انسانی در اکوسیستم‌ها از گذشته وجود داشته و به مرور افزایش یافته است.

وی ادامه داد: اکنون این فشارها با آثار ناشی از گرمایش جهانی و تغییر اقلیم همراه شده و شرایط را پیچیده‌تر کرده است.

اکوسیستم‌های ایران زیر فشار مضاعف قرار دارند

دکتر پدارم عطارد اظهار کرد: منابع طبیعی و محیط‌زیست کشور در شرایطی قرار دارند که می‌توان آن را به یک اکوسیستم تب‌دار تشبیه کرد.

وی افزود: اکوسیستم‌های ایران همزمان با فشارهای انسانی و اثرات تغییر اقلیم مواجه هستند و همین موضوع آسیب‌پذیری آنها را افزایش داده است.

تنها هفت درصد ایران جنگل است

این استاد گروه جنگلداری با اشاره به وضعیت پوشش جنگلی کشور گفت: ایران در شمار ۴۵ کشور جهان قرار دارد که پوشش جنگلی آنها کمتر از ۱۰ درصد مساحت کشور است.

وی افزود: از مجموع حدود ۱۶۵ میلیون هکتار مساحت ایران، تنها حدود ۱۲ میلیون هکتار را جنگل‌ها تشکیل می‌دهند.

عطارد تصریح کرد: در حالی که کشورهایی مانند ژاپن بیش از ۶۷ درصد پوشش جنگلی دارند، سهم جنگل‌ها در ایران حدود هفت درصد است.

وی خاطرنشان کرد: در سطح جهان نیز حدود ۵۵ درصد جنگل‌های دنیا تنها در پنج کشور متمرکز شده‌اند و این موضوع اهمیت حفاظت از ذخایر محدود جنگلی ایران را دوچندان می‌کند.

جنگل‌کاری؛ یکی از راهکارهای مقابله با تغییر اقلیم

دکتر عطارد با اشاره به راهکارهای جهانی مقابله با تغییر اقلیم گفت: یکی از مهم‌ترین محورهای مورد توجه در دنیا، توسعه جنگل‌کاری و نهال‌کاری است.

وی افزود: این اقدامات می‌توانند نقش مؤثری در جذب کربن، کاهش آثار تغییر اقلیم و بهبود شرایط اکولوژیکی ایفا کنند.

ضرورت انتخاب گونه‌های سازگار با اقلیم خشک

این عضو هیئت علمی دانشگاه تهران در پایان تأکید کرد: با توجه به محدودیت منابع آب در کشور و چالش‌های موجود حتی در تأمین آب شرب شهری، برنامه‌های جنگل‌کاری و نهال‌کاری باید مبتنی بر واقعیت‌های اقلیمی ایران طراحی شوند.

وی افزود: استفاده از گونه‌های مقاوم به خشکی و بهره‌گیری از منابع آب پایدار، شرط اساسی موفقیت طرح‌های توسعه پوشش گیاهی و جنگل‌کاری در کشور است.