به گزارش روابط عمومی دانشکدگان، دکتر علی طویلی عضو هیئت علمی دانشکده منابع طبیعی و عضو کارگروه ملی مقابله با بیابان‌زایی، در نشست تخصصی هفته محیط زیست که در دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران در کرج برگزار شد، بر اهمیت پوشش گیاهی در حفظ تعادل اکولوژیک، کنترل گرد و غبار و صیانت از منابع طبیعی تأکید کرد.

پوشش گیاهی؛ سد زنده طبیعت در برابر سیلاب و فرسایش

دکتر علی طویلی اظهار کرد: هر پایه گیاهی یک سد زنده طبیعی محسوب می‌شود که با کاهش سرعت روان‌آب‌ها، افزایش نفوذ آب به خاک و جلوگیری از فرسایش، نقش مؤثری در کنترل سیلاب‌ها دارد.

وی افزود: نتایج مطالعات انجام‌شده درباره سیلاب‌های مخرب سال ۱۳۹۸ نشان می‌دهد تخریب جنگل‌ها و پوشش‌های گیاهی در افزایش خسارت‌های ناشی از این سیلاب‌ها تأثیر قابل توجهی داشته است.

این پژوهشگر حوزه محیط زیست با بیان اینکه پوشش‌های گیاهی در کنترل تغییرات اقلیمی نیز نقش کلیدی ایفا می‌کنند، گفت: پوشش گیاهی علاوه بر تثبیت خاک، در جذب و ذخیره کربن، تعدیل دما، بهبود کیفیت هوا و حفظ چرخه‌های طبیعی اکوسیستم‌ها مؤثر است.

منابع طبیعی؛ ثروت‌های خاموش و کمتر دیده‌شده کشور

وی با تأکید بر اهمیت منابع طبیعی در زندگی انسان‌ها اظهار کرد: با وجود نقش بنیادین این منابع در پایداری زیست‌محیطی و اقتصادی، همچنان آن‌گونه که باید مورد توجه قرار نمی‌گیرند و لازم است رسانه‌ها، دانشگاه‌ها و نهادهای فرهنگی برای معرفی و تبیین اهمیت آنها نقش فعال‌تری ایفا کنند.

دکتر طویلی افزود: وجود پوشش گیاهی سبز علاوه بر تثبیت خاک، در جذب و ذخیره کربن، تعدیل دما، بهبود کیفیت هوا و حفظ چرخه‌های طبیعی اکوسیستم‌ها نقش تعیین‌کننده‌ای دارد؛ منابع طبیعی اگرچه گاهی مظلوم واقع می‌شوند و کمتر مورد توجه قرار می‌گیرند، اما تأثیر آنها بر زندگی انسان‌ها بسیار گسترده و بنیادین است و به همین دلیل نیازمند توجه بیشتر رسانه‌ها، دانشگاه‌ها و نهادهای فرهنگی هستند.

وی فرهنگ‌سازی و ارتقای آگاهی عمومی را از مهم‌ترین ضرورت‌های امروز کشور دانست و افزود: بسیاری از سرمایه‌های طبیعی ایران در شمار ثروت‌های خاموش ملی قرار دارند که ارزش و اهمیت آنها کمتر مورد توجه افکار عمومی قرار گرفته است.

سالانه دو میلیارد تن گرد و غبار در جهان جابه‌جا می‌شود

عضو کارگروه ملی مقابله با بیابان‌زایی در ادامه با اشاره به آمارهای جهانی تخریب سرزمین گفت: بر اساس گزارش‌های بین‌المللی، تخریب سرزمین سالانه بین ۱۰ تا ۱۷ درصد از اقتصاد جهانی را تحت تأثیر قرار می‌دهد و خسارت‌های ناشی از آن به حدود ۸۵ تریلیون دلار در سال می‌رسد که ۱۵ تریلیون دلار آن مربوط به فرسایش خاک، بیابان‌زایی و کاهش بهره‌وری اراضی است.

وی افزود: سالانه حدود دو میلیارد تن گرد و غبار در مناطق مختلف جهان جابه‌جا می‌شود که پیامدهای اقتصادی، زیست‌محیطی و بهداشتی گسترده‌ای در پی دارد.

دکتر طویلی با بیان اینکه آثار گرد و غبار تنها به مناطق تولیدکننده محدود نمی‌شود، اظهار کرد: این پدیده در مناطق مبدأ موجب تخریب خاک و کاهش حاصلخیزی اراضی شده و در مناطق مقصد نیز به بخش کشاورزی، پوشش‌های گیاهی، محیط‌های شهری و سلامت انسان آسیب وارد می‌کند.

وی اضافه کرد: گرد و غبار در محل شکل‌گیری موجب تخریب خاک و کاهش حاصلخیزی اراضی می‌شود و در مناطق مقصد نیز با نشستن بر سطح زمین، مزارع، پوشش‌های گیاهی و محیط‌های شهری خسارت‌های متعددی ایجاد می‌کند.

کمربند گرد و غبار پیرامون ایران؛ فراتر از همسایگان غربی

وی درباره منشأ گرد و غبارهای ورودی به ایران نیز گفت: برخلاف تصور عمومی که کشورهای عراق، سوریه و عربستان را منشأ اصلی گرد و غبار می‌دانند، مطالعات سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور نشان می‌دهد کشورهای امارات متحده عربی، یمن، اردن، افغانستان، پاکستان، هند، قزاقستان و ترکمنستان نیز در شکل‌گیری کمربند گرد و غبار پیرامون ایران نقش دارند.

به گفته وی، خشکسالی، تغییر کاربری اراضی، سدسازی‌های گسترده، کاهش جریان رودخانه‌های فرامرزی، تخریب تالاب‌ها و پیامدهای جنگ‌ها از مهم‌ترین عوامل تشدید کانون‌های گرد و غبار در منطقه به شمار می‌روند.

۱.۵ میلیون هکتار از تالاب‌های کشور مستعد تولید گرد و غبار هستند

عضو کارگروه ملی مقابله با بیابان‌زایی با اشاره به وضعیت تالاب‌های کشور اظهار کرد: براساس آمارهای محیط زیست حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار هکتار از بستر تالاب‌های خشک یا نیمه‌خشک کشور مستعد تولید گرد و غبار هستند.

وی افزود: تالاب‌هایی نظیر هامون و برخی دیگر از پهنه‌های آبی کشور در صورت تداوم روند خشکی و کاهش ورودی آب می‌توانند به کانون‌های فعال گرد و غبار تبدیل شوند.

دکتر طویلی بیان کرد: مهم‌ترین عامل جلوگیری از تولید گرد و غبار، حفظ رطوبت سطح خاک است. هرچه سطح زمین مرطوب‌تر باشد، احتمال جدا شدن ذرات و انتقال آنها توسط باد کاهش می‌یابد.

وی افزود: افزایش رطوبت سطح زمین و توسعه پوشش‌های گیاهی می‌تواند از جدا شدن ذرات خاک و انتقال آنها توسط باد جلوگیری کند.

پوشش گیاهی؛ اقتصادی‌ترین راهکار مقابله با بیابان‌زایی

دکتر طویلی تصریح کرد: استفاده از بادشکن‌های زنده و توسعه پوشش‌های گیاهی همچنان طبیعی‌ترین، اقتصادی‌ترین و پایدارترین روش مقابله با بیابان‌زایی و گرد و غبار به شمار می‌رود.

۱.۴ میلیون هکتار از اراضی کشور تحت عملیات بیابان‌زدایی قرار دارد

وی گفت: در حال حاضر حدود یک میلیون و ۴۰۰ هزار هکتار از اراضی بیابانی کشور تحت عملیات مدیریتی، احیایی و تثبیت قرار گرفته‌اند و طرح‌های مختلفی برای کنترل بیابان‌زایی در این مناطق اجرا شده است.

دکتر طویلی یادآور شد: در زمان حاضر حدود ۱.۴ میلیون هکتار از اراضی بیابانی کشور تحت عملیات مدیریتی، احیایی و تثبیت قرار گرفته‌اند و طرح‌های مختلفی برای کنترل بیابان‌زایی در این مناطق اجرا شده است.

وی ادامه داد: تاکنون حدود ۱۰ هزار هکتار از مناطق بحرانی بیابانی استان تحت عملیات احیا و بیابان‌زدایی قرار گرفته‌اند که نتایج مثبتی در کاهش فرسایش بادی و تثبیت خاک به همراه داشته است.

بخش عمده این اقدامات در مناطق جنوبی و غربی استان به ویژه شهرستان‌های اشتهارد و نظرآباد اجرا شده و توسعه پوشش‌های گیاهی در این مناطق آثار مثبتی در کاهش فرسایش بادی و تثبیت خاک داشته است.

مشارکت عمومی؛ شرط موفقیت در حفاظت از منابع طبیعی

عضو کارگروه ملی مقابله با بیابان‌زایی در پایان با اشاره به محدودیت اعتبارات و کمبود نیروی انسانی در حوزه منابع طبیعی تأکید کرد: حفاظت مؤثر از منابع طبیعی و مقابله با بیابان‌زایی بدون مشارکت عمومی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی امکان‌پذیر نیست و همه بخش‌های جامعه باید در این زمینه نقش‌آفرینی کنند.

وی خاطرنشان کرد: با توجه به محدودیت اعتبارات و کمبود نیروی انسانی، موفقیت در حفاظت از منابع طبیعی تنها از طریق مشارکت فراگیر و مسئولیت‌پذیری اجتماعی امکان‌پذیر خواهد بود و لازم است همه بخش‌های جامعه در این زمینه نقش خود را ایفا کنند.