به گزارش روابط عمومی دانشکدگان، دکتر حسین مرادی در نشست تخصصی هفته محیط زیست که در دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران در کرج برگزار شد، به تشریح ظرفیت‌های دریایی کشور، وضعیت تالاب‌های ایران، برنامه‌های ملی حفاظت از محیط زیست ساحلی و دریایی و چالش‌های ناشی از مدیریت منابع آب پرداخت.

سهم ایران در قطب جنوب؛ ظرفیتی کمتر شناخته‌شده

دکتر مرادی با اشاره به جایگاه ویژه ایران در حوزه دریایی و ساحلی اظهار کرد: کشور ما از مهم‌ترین کشورهای منطقه در حوزه دریا و سواحل محسوب می‌شود و بیش از دو هزار کیلومتر خط ساحلی در جنوب کشور دارد.

وی افزود: ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی خود از معدود کشورهایی است که سهم و جایگاه مشخصی در مطالعات و فعالیت‌های مرتبط با قطب جنوب دارد و این موضوع یکی از افتخارات علمی و راهبردی کشور به شمار می‌رود.

وی تأکید کرد: ایران به قدری از ظرفیت‌ها و جذابیت‌های طبیعی و سرزمینی برخوردار است که نمی‌توان آن را دوست نداشت و یکی از افتخارات کشور، سهم داشتن در قطب جنوب است.

بیش از ۹۵ درصد سواحل کشور توسعه نیافته‌اند

مشاور پژوهشی معاونت محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست گفت: طی دهه‌های گذشته بیش از ۹۵ درصد خطوط ساحلی کشور بدون توسعه باقی مانده‌اند.

وی افزود: مقایسه سواحل ایران با کشورهای جنوبی خلیج فارس نشان می‌دهد که کشور ما علاوه بر برخورداری از منابع آب و خاک ارزشمند، ظرفیت‌های توسعه‌ای بسیار گسترده‌ای دارد که تاکنون کمتر مورد توجه قرار گرفته است.

توسعه دریا‌محور؛ ضرورتی برای توسعه و امنیت ملی

دکتر مرادی با تأکید بر اهمیت توسعه دریا‌محور اظهار کرد: توسعه سواحل جنوبی صرفاً یک موضوع اقتصادی نیست، بلکه به طور مستقیم با امنیت ملی کشور نیز ارتباط دارد.

وی افزود: بخش‌های وسیعی از سواحل جنوبی کشور از نظر جمعیتی و توسعه‌ای همچنان خالی هستند و این موضوع یکی از دغدغه‌های مهم کشور محسوب می‌شود.

دانشیار دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران تصریح کرد: لازم است بخش مهمی از برنامه‌های توسعه‌ای کشور به مناطق جنوبی به‌ویژه سواحل مکران، از میناب تا مرز پاکستان، هدایت شود.

نقش دانشکده منابع طبیعی در توسعه سواحل مکران

دکتر مرادی با اشاره به فعالیت‌های پژوهشی دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران گفت: از سال ۱۳۹۴ مطالعات محیط زیستی منطقه مکران در این دانشکده آغاز شده و نخستین طرح جامع تولید اطلاعات پایه محیط زیستی این منطقه با مسئولیت اینجانب اجرا شده است.

وی افزود: اطلاعات حاصل از این مطالعات در اختیار دستگاه‌های توسعه‌ای قرار گرفته تا برنامه‌ریزی‌ها بر اساس توان اکولوژیک منطقه انجام شود و از تکرار خطاهای گذشته جلوگیری شود.

تدوین برنامه اقدام ملی حفاظت از محیط زیست ساحلی و دریایی

این عضو هیئت علمی دانشگاه تهران اظهار کرد: در حال حاضر دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران در اجرای یکی از مهم‌ترین پروژه‌های ملی کشور با عنوان «برنامه اقدام ملی حفاظت از محیط زیست ساحلی و دریایی» مشارکت دارد.

وی افزود: سازمان حفاظت محیط زیست مکلف است در راستای تحقق سیاست‌های کلی توسعه دریا‌محور، این برنامه را تدوین و اجرا کند و دانشکده منابع طبیعی مسئولیت بخشی از این فرایند را بر عهده دارد.

دکتر مرادی تأکید کرد: این برنامه نقش مهمی در حفاظت از اکوسیستم‌های ساحلی و دریایی کشور خواهد داشت.

افزایش تعداد تالاب‌های ثبت‌شده ایران در کنوانسیون رامسر

وی با اشاره به همکاری دانشکده منابع طبیعی با سازمان حفاظت محیط زیست گفت: یکی از پروژه‌های مهم در دست اجرا، افزایش تعداد تالاب‌های ثبت‌شده ایران در فهرست کنوانسیون رامسر است.

مرادی افزود: در حال حاضر ۲۷ تالاب ایرانی در فهرست کنوانسیون رامسر ثبت شده‌اند و برنامه‌ریزی‌ها به گونه‌ای است که این تعداد طی سه سال آینده به بیش از ۵۰ تالاب افزایش یابد.

وی تصریح کرد: این اقدام علاوه بر ارتقای سطح حفاظت از تالاب‌های کشور، جایگاه ایران را در نظام جهانی حفاظت از تالاب‌ها به شکل محسوسی ارتقا خواهد داد و می‌تواند جهشی مهم در رتبه‌بندی‌های بین‌المللی کشور ایجاد کند.

ایران؛ از پیشگام حفاظت تالاب‌ها تا مواجهه با بحران تالابی

دکتر مرادی با اشاره به سابقه ایران در حفاظت از تالاب‌ها اظهار کرد: ایران زمانی از کشورهای پیشرو جهان در حوزه حفاظت از تالاب‌ها بود و حتی کنوانسیون جهانی رامسر به نام کشور ما ثبت شده است.

وی افزود: در دهه ۱۹۷۰ میلادی، ایران از نخستین کشورهایی بود که اهمیت حفاظت از تالاب‌ها را در سطح جهانی مطرح کرد.

این پژوهشگر ادامه داد: فلسفه اصلی کنوانسیون رامسر بر این اصل استوار است که تالاب‌ها میراث مشترک بشریت هستند و هیچ کشوری نباید با اقدامات نادرست، هزینه‌های زیست‌محیطی را به دیگر کشورها تحمیل کند.

وضعیت تمامی تالاب‌های کشور نگران‌کننده است

مرادی با بیان اینکه امروز شرایط تالاب‌های کشور با گذشته تفاوت زیادی دارد، تصریح کرد: تقریباً تمامی تالاب‌های داخلی ایران با درجات مختلفی از بحران و تهدید مواجه هستند و به سختی می‌توان تالابی را یافت که فاقد مشکل باشد.

وی افزود: بخش عمده این مشکلات ناشی از مدیریت نادرست منابع آب و اجرای برخی برنامه‌های توسعه‌ای بدون توجه کافی به ملاحظات محیط زیستی است.

دکتر مرادی تأکید کرد: کاهش بارندگی به تنهایی عامل وضعیت فعلی تالاب‌ها نیست و نحوه مدیریت منابع آب نقش تعیین‌کننده‌ای در بروز این شرایط داشته است.

نادیده گرفتن جوامع محلی؛ ریشه بسیاری از بحران‌های محیط‌زیستی

این استاد دانشگاه اظهار کرد: در بسیاری از پروژه‌های توسعه‌ای، منافع اقتصادی در اولویت قرار می‌گیرد اما حقوق و منافع جوامع محلی و بومی کمتر مورد توجه واقع می‌شود.

وی افزود: نادیده گرفتن منافع جوامع محلی و تمرکز صرف بر منافع کلان اقتصادی، زمینه‌ساز بسیاری از بحران‌های زیست‌محیطی امروز کشور شده است.

از تالاب صالحیه تا دریاچه ارومیه؛ پیامدهای مدیریت ناپایدار آب

مرادی با اشاره به تجربه‌های میدانی خود گفت: گردوغبار ناشی از خشک شدن تالاب‌ها و منابع آبی در برخی مناطق به حدی رسیده که حتی تنفس عادی را با مشکل مواجه کرده است.

وی افزود: تالاب صالحیه، دریاچه ارومیه و بسیاری از تالاب‌های دیگر نمونه‌هایی از پیامدهای مدیریت ناپایدار منابع آب هستند که آثار آنها امروز در قالب ریزگردها، کاهش کیفیت هوا و تهدید سلامت شهروندان آشکار شده است.

کاهش سطح آب خزر و تهدید تالاب‌های شمال کشور

وی در ادامه به وضعیت دریای خزر اشاره کرد و گفت: تالاب‌های ساحلی شمال کشور با تهدید جدیدی به نام پسروی آب دریای خزر روبه‌رو هستند.

مرادی افزود: کاهش سطح آب دریای خزر در سال‌های اخیر آسیب‌های جدی به تالاب‌های وابسته به این پهنه آبی وارد کرده و تالاب‌هایی مانند انزلی را با چالش‌های فراوان مواجه ساخته است.

وی اظهار کرد: طی کمتر از یک دهه گذشته سطح آب دریای خزر حدود دو متر کاهش یافته و در برخی مناطق شاهد عقب‌نشینی افقی آب تا حدود ۱۵۰ متر بوده‌ایم؛ موضوعی که خطر شکل‌گیری کانون‌های جدید گردوغبار را افزایش می‌دهد.

افزایش تعداد تالاب‌های شناسایی‌شده کشور

مرادی در عین حال از اقدامات مثبت انجام شده در حوزه تالاب‌ها خبر داد و گفت: تعداد تالاب‌های شناسایی و ثبت‌شده کشور که پیش‌تر ۲۲۹ تالاب بود، در حال افزایش است و به ۲۳۷ تالاب خواهد رسید.

وی افزود: بیش از ۴۰ تالاب انسان‌ساخت، آبگیرها، مخازن سدها و دشت‌های آبگیر نیز در سال‌های اخیر وارد فرآیندهای حفاظتی شده‌اند؛ در حالی که پیش از این در نظام مدیریت تالاب‌ها جایگاه مشخصی نداشتند.

توسعه پایدار در گرو توجه همزمان به دریا، تالاب و جوامع محلی

عضو هیئت علمی دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران در پایان تأکید کرد: بهره‌گیری از ظرفیت‌های دریایی، حفاظت از تالاب‌ها و توجه به منافع جوامع محلی سه رکن اساسی توسعه پایدار کشور هستند و بدون توجه همزمان به این سه حوزه، دستیابی به توسعه متوازن و امنیت پایدار امکان‌پذیر نخواهد بود.